عرب جاهليت وقتى براى زيارت كعبه احرام مىبست اگر مىخواستند داخل خانه اى شوند از پشت خانه داخل مىشدند ، و بدين جهت آيه شريفه : * ( « لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها ، وَلكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها » ) * نازل شد . و نيز در الدر المنثور است كه ابن ابى حاتم و حاكم ( وى حديث را صحيح دانسته ) از جابر روايت كرده‌اند كه گفت : قريش را حمس يعنى خشمناك و خطرناك لقب داده بودند و اين بدان جهت بود كه مردم مدينه و ساير بلاد عرب وقتى احرام مىبستند ديگر از هيچ درى وارد نمىشدند ، ولى قريش وارد مىشد ، در اين ميان روزى رسول خدا ص در بستانى بود و خواست تا از در بستان بيرون رود قطبة بن عامر انصارى هم در خدمتش بود ، انصار عرضه داشتند : يا رسول اللَّه اين قطبة بن عامر مردى فاجر است ، و با شما از در درآمد ، رسول خدا به قطبه فرمود : چرا چنين كردى ؟ عرضه داشت : ديدم شما از در بيرون شديد من نيز بيرون شدم ، فرمود : آخر من مردى احمس هستم ، ( يعنى اهل مكه‌ام ) ، عرضه داشت دين من كه با دين شما فرق ندارد ، اينجا بود كه آيه شريفه : * ( « لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها » ) * نازل شد . « 1 » مؤلف : قريب به اين معنا به طرق ديگرى نيز نقل شده و كلمه ( حمس ) جمع احمس است ، مانند كلمه ( حمر ) كه جمع احمر ( سرخ ) است ، و حماسه به معناى شدت است ، و قريش را از اين جهت حمس مىگفته‌اند كه در امر دين خود تعصب و شدت داشتند ، و يا بدين جهت بوده كه اصولا مردمى با صلابت و خطرناك بوده‌اند . از ظاهر روايت بر مىآيد كه رسول خدا ص قبل از وقوع قصه قطبة بن عامر مساله داخل شدن از پشت خانه را براى غير قريش امضا كرده بوده و گرنه به قطبه ايراد نمىگرفت كه تو چرا از در بيرون شدى ، و بنا بر اين ، آيه شريفه ناسخ آن امضاى قبلى مىشود ، كه بدون آيه قرآن تشريع شده بوده . و ليكن خواننده گرامى توجه فرمود كه آيه شريفه با اين روايت منافات دارد ، چون آيه مذمت مىكند از اينكه خانه را از پشت آن داخل شوند ، و حاشا از خداى سبحان كه خودش و يا رسولش حكمى از احكام را تشريع كند ، آن گاه همان حكم را تقبيح نموده و سپس نسخ كند ، و اين خود روشن است . و در محاسن برقى از امام باقر ع روايت آورده كه در تفسير جمله * ( ( وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها ) ) * فرموده : يعنى هر كارى را از راهش وارد شويد . « 2 »

--> ( 1 ) الدر المنثور ج 1 ص 103 ( 2 ) محاسن برقى ص 74